De AI Act verplicht elke EU-lidstaat om uiterlijk 2 augustus 2025 nationale bevoegde autoriteiten aan te wijzen: minstens één markttoezichtautoriteit en één aanmeldende autoriteit (die conformiteitsbeoordelingsinstanties erkent). Nederland werkt dit uit in nationale uitvoeringswetgeving (de Uitvoeringswet AI-verordening), die het toezicht verdeelt over bestaande toezichthouders.
Autoriteit Persoonsgegevens (AP)
De Autoriteit Persoonsgegevens is aangewezen als coördinerend toezichthouder voor de AI Act in Nederland. De AP fungeert als centraal aanspreekpunt en werkt samen met sectorale toezichthouders die voor specifieke hoog-risico-domeinen bevoegd blijven. Dit sluit aan bij de bestaande rol van de AP onder de AVG, wat de samenhang tussen privacytoezicht en AI-toezicht in de praktijk versterkt. Meer informatie staat op de website van de Autoriteit Persoonsgegevens.
Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI)
De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), onderdeel van het Ministerie van Economische Zaken, is aangewezen als markttoezichtautoriteit voor hoog-risico AI-systemen buiten de domeinen waar al een sectorale toezichthouder actief is, en vervult daarnaast een rol als aanmeldende autoriteit voor conformiteitsbeoordelingsinstanties. Zie de RDI-pagina over de AI-verordening voor actuele informatie.
Sectorale toezichthouders
Voor AI-systemen in gereguleerde sectoren blijft vaak de bestaande sectortoezichthouder verantwoordelijk, in lijn met het principe dat de AI Act aansluit bij bestaand sectoraal toezicht. Denk aan de financiële toezichthouders (DNB, AFM) voor AI in de financiële sector, en gezondheidszorgtoezicht voor AI als medisch hulpmiddel — zie ook hoog-risico AI in de zorg.
Het Europese AI Office
Voor GPAI-modellen (general-purpose AI zoals grote taalmodellen) ligt het toezicht niet bij nationale autoriteiten maar centraal bij het Europese AI Office, onderdeel van de Europese Commissie. Zie ons artikel over GPAI-verplichtingen voor details.
Handhavingsinstrumenten
Toezichthouders kunnen documentatie opvragen, audits uitvoeren, toegang tot broncode en trainingsdata eisen (onder voorwaarden), en bij overtreding boetes opleggen. De hoogte van deze boetes hangt af van het type overtreding — zie het volledige boete-overzicht. Omdat de nationale uitvoeringswetgeving nog in ontwikkeling is, kunnen precieze bevoegdheden en aanwijzingen wijzigen; raadpleeg voor de actuele stand altijd de officiële kanalen van de betrokken toezichthouders.